آيينهاي رمضاني در سمنان
آيين حنابندان، خانهتكاني منزل و مراسم چاووشي يا شبخواني برخي از اين آداب و رسوم است كه همزمان با فرا رسيدن ماه مبارك رمضان در سمنان به اجرا درميآيد.
مردم اين استان از ديرباز تاكنون يك يا چند روز مانده به رمضان، به پيشواز اين ماه رفته و گرفتن روزه را آغاز و علاوه بر آن مساجد را نيز غبارروبي و نظافت ميكنند. در برخي شهرها و روستاهاي استان سمنان زنان به مناسبت فرا رسيدن اين ماه به سر، دست و پاهاي خود حنا ميبندند و اين آيين همراه با ذكر صلوات و نيايش صورت ميگيرد.
در شهر مجن، شستوشوي وسايل خانه و ماليدن دوغاب گل قرمز به نماي ديوارهاي كاهگلي در استقبال از رمضان صورت ميگيرد و در ديگر نقاط تهيه آرد برنج وگندم براي پخت حلوا مورد توجه زنان كدبانو و خانهدار است.
همچنين در شبهاي ماه رمضان و به هنگام سحر، فردي خوشصدا روي پشتبام خانه خود يا مسجد دعا و مناجات ميخواند. گاهي نيزاين افراد در حين گذر از كوچههاي هر محله با خواندن ادعيه سحرگاهي اهالي را بيدار ميكردند كه به اين كار در اصطلاح محلي، «شبخواني» (شوخواني) گفته ميشود.
امروزه صداي دعا و مناجات از بلندگوي مساجد نقاط شهري و روستايي به گوش ميرسد. ولي روشهايي مثل كوبيدن روي ظروف مس و طبل، بيدار كردن اهالي يك كوچه، يا محله توسط فردي از همسايگان و زدن زنگ خانه يا كوبيدن ديوار خانههاي قرار گرفته در مجاورت يكديگر نيز مرسوم است.
در برخي روستاهاي استان سمنان نيز مردم براي بيدار كردن همشهريان خود اقدام به خواندن مراسم شبخواني ميكنند.
اهالي روستاي عشقوان در منطقه خوارتوران بيارجمند شاهرود به مراسم شبخواني چووشي (چاوشي) ميگويند. آنها با پنهان شدن ستاره َپل از خوردن سحري دست ميكشند.
به طور كلي حضور افراد در نمازهاي جماعت يوميه در ماه مبارك رمضان بيشتر مورد توجه است. مردان و زنان پس از خواندن نماز جماعت ظهر و عصر به تلاوت قرآن ميپردازند. قرائت يك جزء از كلامالله مجيد در هر روز از ايام اين ماه مورد توجه اهالي منطقه است. در برخي نقاط پس از ختم كامل قرآن، هر كس به فراخور وسع مالي خود مقداري نبات، نقل، برنج يا گلاب به جلسه آورده و به نيت بركت بين حاضران پخش ميكند. در اين ميان فردي كه براساس نوبت سوره قل هوالله را قرائت كند، پس از ماه رمضان ديگر افراد جلسه را براي خوردن آش يا شيريني به منزل خود دعوت ميكند.
سمنانيها براي افطار اقلامي چون شير برنج، فرني، شله زرد، حسّو (در شهر شاهرود)، لرزان (شاهرود، دامغان)، آروشه و حلواي آروشه (سمنان و توابع) استفاده ميكنند؛ در شهرستان دامغان پخت كشمش پلو براي اولين شب ازماه مبارك رمضان مرسوم است.
در باور اهالي حضرت علي(ع) براي افطار نان جو و خرما ميل كرده، بر اين اساس برخي نيز روزه خود را با نان و خرما افطار ميكنند. پخت انواع نان بخصوص نانهاي روغني در طول ماه رمضان مرسوم است.
اهالي استان سمنان در شبهاي قدر پس از صرف افطار در مسجد محل خود حضور يافته و با خواندن قرآن و دعاهاي جوشن كبير، مجير، افتتاح و ذكر مصيبت به شب زنده داري مبادرت ميورزند.
در شهر شاهرود زنان همزمان با تلاوت دعاي جوشن كبير ظرفي از آب حاوي زعفران را نزد خود نگه داشته و با خواندن هر بند از دعا بر آن ميدمند تا به عنوان تبرك آن را با خود به خانه ببرند.
در روستاي جزن دامغان نيز در اين شبها دستجات زنجيرزن از مساجد و حسينيههاي محل به راه افتاده و با گذر از معابر و كوچهها به زنجير زني و عزاداري ميپردازند. بنا بر باوري كهن اهالي نقاط مختلف استان كار كردن در روز 21 ماه رمضان را حرام دانسته و در مجالس عزاداري حضور پيدا ميكنند.
در روستاي كوه زر با فرار رسيدن 21 رمضان برخي اهالي به نيت اموات خود نان فتير پخته و بين سايرين تقسيم ميكنند.
اهالي نقاط كويري استان سمنان در روز شهادت حضرت علي(ع) از انجام فعاليتهاي روزمره خودداري كرده و مرسوم است كه دامداران شير دامهاي خود را در اين روز به فقرا و نيازمندان داده يا براي تهيه افطار و پذيرايي از نمازگزاران به مساجد محل ميدهند.
در باور برخي اهالي، نزول قرآن در اين شب بوده و بر اين اساس برخي تا پاسي از شب به احياء و شب زنده داري در مساجد ميپردازند. زنان سمناني، گرمساري و دامغاني در اين روز براي شادي ناشي از كشته شدن قاتل ملعون امام علي(ع) به دست و پاي خود حنا ميبندند.
برخي زنان نيز در اين روز گوش دختران خود را سوراخ كرده و براي آنها گوشواره ميخرند.
در شهرهاي شاهرود، گرمسار و روستاي جزن برخي زنان در بين نماز ظهر و عصر با اندكي پارچه، نخ و سوزن كيسهاي كوچك دوخته و سكهاي را به نيت تبرك درون آن مينهند. شاهروديها آن را «كيسه مراد» ناميده و به جهت بر آورده شدن حاجت آن را تا سال ديگر نزد خود نگه ميدارند. (مهر)